İlim Araması ve Seyahatleri

İsmâîl, hanımı ile Ahmed ve Muhammed isimlerin deki iki çocuğu­na mühim mıkdarda mal bırakarak öldü. İkinci çocuğu Muhammed, babasının ölümü zamanında henüz bebek idi. Hadîs sahasında önemli ve derin te’sîrler icra etmesi mukadder olan bu küçük çocuk, bedenen zayıf olmasına rağmen yaradılıştan kendisine zihnî melekeler bahşe­dilmişti. O, keskin ve unutmayan bir hafızaya, kuvvetli bir zekâya ve sağlam gayeye sâhibdi. Ağır ve usulünce çalışmaya karşı tükenmeyen bir enerji ve büyük bir kaabiliyet sahibi idi.

Muhammed el-Buhârî, tahsiline annesinin rehberliği altında mem­leketi Buhârâ’da başladı. Daha küçücük bir çocuk iken Kur’ân’ı ez­berledi, ilk tahsilini bitirdi, Arabca’yı kuvvetlic e öğrendi.[1]

Daha mektebde iken kendisine hadîs işitme sevgisi düşürüldü. Mü­teakiben beş altı sene içinde, yânî bulûğu yaklaşırken onbinlerc e ha­dîsi ezberledi, memleketi nin bütün hadîscilerinin bilgileri ne hâkim oldu.

Firabrî şöyle dedi: Buhârî’nin kâtibi olan Ebû Ca’fer ibnu Ebî Hâtim’den işittim, o şöyle diyordu: Ben Buhârî’ye: Senin işin nasıl başla­dı? Diye sordum. Buhârî şöyle dedi: Ben on yaşında, yâhûd biraz daha küçükken mektebde kalbime hadîs ezberleme k ilham olundu. Bundan sonra mektebi bitirip çıktım. On yaşından sonra da ed-Dâhîlî’ye ve ondan başka üstâdlara gidip gelmeye başladım. Bir defa­sında ed-Dâhilî, insanlara karşı okumakta olduğu hadîslerden birin­de: Sufyân, Ebu’z-Zubeyr’den, o da İbrahim’den senedini söyledi. Bunun üzerine ben ona: Ebu’z-Zubeyr, İbrahim’den rivayet etmedi, deyiver­dim. Bu i’tirâzımdan dolayı beni azarladı. Ben de kendisine: Eğer ya­nında mevcûd ise asıl nüshaya müracaat et de bak, dedim. Hemen odasına gidip asıl nüshaya baktı. Sonra bizim yanımıza döndü ve ba­na hitaben: Ey çocuk o, sened nasıldır? dedi. Ben: O sened, ez-Zubeyr ibnu’l-Adıyy, İbrahim’den şeklindedir, dedim. Bunun üzerine benden kalemi aldı, kitabını düzeltti ve: Sen doğru söyledin, dedi.

Buhârî’nin arkadaşlarından biri: Sen o zaman kaç yaşında idin? diye sordu. Buhârî: On bir yaşında bulunuyor dum, dedi.

Buhârî kendisi şöyle anlatmıştır: On altı yaşına girdiğim zaman Abdullah ibnu’l-Mubârek (181/797) ile Vekî’ ubnu’l-Cerrâh (197/812)’ın  kitâblarını ezberlemiş ve ashâbu re’y nâmını alan Irak müctehidlerinin kavilleri ni, re’ylerini öğrenmiştim. Bundan sonra hacc etmek ve ilim taleb etmek için kardeşim Ahmed ve annem ile birlikte Mekke’­ye gittim. Hacc ettikten sonra kardeşim Buhara’ya döndü ve orada öl­dü.[2]

Buhârî hadîs tahsili için Mekke’de kaldı. Bu, 210 yılı idi. Eğer Bu­hârî ilk hadîs tahsiline başladığı zaman Hicaz’a gelseydi, akranının erişip de kendisini n erişemediği yüksek tabakaya muhakkak erişecekti. Bununla beraber o, Yezîd ibn Harun (212/827) ve Ebû Dâvûd et-Tayâlisî (203/813) gibi yüksek tabakaya yakın olanlara yetişmiştir. Abdurrezzâk (211/826)’a erişmiş ve Yemen’e onun yanına gitmek istemiştir. Bu kendine mümkün de oluyordu. Derken ona, Abdurrezzâk öldü, denildi; bundan dolayı Yemen’e onun yanına gitmekten geri kaldı. Sonra Abdurrezzâk’ın ölmediği, hayâtta olduğu meydana çıktı. Artık Buhârî on­dan bir vâsıta ile rivayet eder oldu.

Yine Buhârî şöyle dedi: “Ben on sekiz yaşıma girdiğim zaman Kitâbu Kadâyâ’s-Sahâbe ve’t-Tâbiîn (Sahâbe ve Tâbi’lerin Hüküm Suret­leri Kitabı) isimli eseri tasnif ettim. Sonra Medine’de Peygamber’in kabrinin yanıbaşında et-Târîhu’1-Kebîr’i tasnif ettim. Ben onu mehtâblı gecelerde yazıyordum. Târihim içinde az isim vardır ki o ismin sahibi hakkında ayrıca bende bir iki kıssa mevcûd olmasın, lâkin ben kitabın uzamasını istemediğim için bunları oraya katmadım.[3]

Sonra Şam’a ve Mısır’a gittim.[4] Cezire’ye iki defa, Basra’ya dört defa gittim. Hicaz’da altı sene ikaamet ettim. Küfe ve Bağdâd’a kaç defa girip çıktığımı saymıyorum “[5]

Ebû Bekr ibn Ebî Ayyaş el-A’yen: Biz, kendisi henüz tüysüz bir genç olduğu hâlde Muhammed ibn İsmail’den, Muhammed ibn Yûsuf el-Feryâbî (212/827)’nin kapısı önünde hadîs yazdık, demiştir. Feryâbî’nin 212/827’de vefat etmiş olduğu gizli değildir. Buhârî’nin yaşı o za­man 18 civarında idi. [6]
 
[1] Matbûâtu’l-Arabiyye l, 534-537.

[2] Hedyu’s-Sâri, S.478-479, “Zikru nesebihî ve mevlidihî ve menşeihî ve mebdei tale-bihî li’l-hadîs”. İrşâdu’s-Sârî, s.31 vd., “el-Faslu’l-hâmis fi zikri nesebi’l-Buhârî ve nesebihî ve mev­lidihî ve mebdei emrihî ve neş’etihî ve talebihî li’l-ilm…”

[3] Bu kitâb, hadîs râvîleri hakkında eser yazmış olanların hepsi için en kıymetli kay­naklardan biri oldu. Bunun hakkında Keşfu ‘z-Zunün, I, s.287’de ve İslâm Ansiklo­pedisi, c.II, s.771-772’de bilgiler vardır.

[4] Buhârî, et-Târîhu’1-Kebîr’inde (I, 2, 5) 217 yılında Mısır’da bulunduğunu kaydedi­yor (Buhârî’nin Kaynakları, s. 122). Buhârî hadîs araştırma seyahatle rine Mekke’­den başladı. Seyahatle ri onu İslâm Dünyâsı’nın büyük kısmına götürdü. Her yerde hadîs araştırmasının îcâb ettirdiği kadar uzun müddet kaldı, hadîscilerle buluşup, onların rivayet ettikleri bütün hadîsleri öğrendi. Kendi bilgisini de onlara aktara­rak bütün önemli ilim merkezler ini ziyaret etti. O aynı yerde yıllarca kalmakta tereddüd etmedi, ilmî araştırması için lüzumlu ise aynı yere birden fazla seyahat etmekten de kaçınmadı.Basra’da dört veya beş sene, Hicaz’da altı sene kaldı. Mı­sır’a iki defa, Küfe ve Bağdâd’a sayısız seyahatle r yaptı (Mukaddımetu Fethi’1-Bâri, s.464).

[5] Buhârî Bağdâd’a sekiz defa girmiştir. Bunlardan her girişinde İmâm Ahmed’le bu­luşmuştur. Ahmed de onu Bağdâd’da ikaamete teşvik etmiş, Horasan’da ikaametin i yermiştir. Muhammed ibn Ebî Hatim şöyle dedi: Ben Buhârî’den işittim, şöyle diyordu: Ben Bağdâd’a sekiz kerre gittim. Her gidişimde Ahmed ibn Hanbel ile ilim meclisind e oturduk. Kendisine son defa vedâa gittiğimde bana: “Yâ Ebâ Abdillah, ilmi ve talibi olan insanları terk ediyorsun da Horasan’a gidiyorsu n! dedi. Ben hâlâ Ahmed ibn Hanhel’in bu sözünü hatırlamaktayım (Tabakaatu’ş-Şafiiyye II, 5).

[6] Mehmed Sofuoğlu, Sahih-i Buhari ve Tercemesi, Ötüken Yayınları; 45-47.

Explore posts in the same categories: İlim Araması ve Seyahatleri, İmam Buhari

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s


%d blogcu bunu beğendi: