Hâlid İbn Ahmed ez-Zuhlî’nin Fitnesi

Ahmed ibn Mansûr eş-Şîrâzî şöyle dedi Ebû Abdillah el-Buhârî, Buhârâ’ya döndüğü zaman, şehirden bir fersah uzaklığa onun için birçok çadırlar dikildi. Şehir ahâlîsinin çoğu onu karşılamağa çıktı, hattâ şe­hirde zikre değer kimse kalmadı. Buhârî’nin üstüne altın ve gümüş paralar saçıldı. Bir müddet bu sevgi devam etti. Sonra onun tâlii bu­landı ve hava aleyhine döndü. İşte büyük adamların sânı böyledir. Buhâri ile Buhara Emîri Hâlid ibn Ahmed ez-Zuhlî arasında dargınlık meydana geldi. Nihayet vâlî, Buhârî’nin şehirden çıkıp gitmesini em­retti. Bu emir de Buhârâ’daki re’y sahibi büyük fakîhlerden olan Hureys ibn Ebi’l-Verkaa’nın Buhârî’nin mezhebi hakkında ileri geri konuşmasından sonra oldu. Buhara halkından daha başkaları da onun aleyhinde konuştu. Buhari ile vâlî arasındaki bu zıdlaşmayı gerekti­ren sebeb hakkında ayrı ayrı görüşler ileri sürdüler:

Guncâr (412/1021), kendi Târîh’inde şöyle dedi: Ben Ahmed ibn Muhammed ibn Umer’den işittim, şöyle diyordu: Ben Bekr ibn Münir’­den işittim, şöyle diyordu: Buhara Valisi Hâlid ibn Ahmed ez-Zuhlî, Muhammed ibn İsmail’e: el-Câmi’u’s-Sahîh’i ve Târih’i benim yanı­ma getir de, onları senden işiteyim, diye haberci yolladı. Muhammed ibn İsmail de gelen elçiye şöyle dedi: “Vâlî’ye şunu söyle ki, ben ilmi alçaltmam, ve onu sultânların kapılarına taşımam. Eğer onun ilimden herhangi bir şeye ihtiyâcı varsa, mescidimd e yâhud evimde benim yanıma gelip, meclisimd e hâzır bulunsun. Eğer sana gönderdiğim bu cevâbım senin hoşuna gitmezse, sen bir valisin, binâenaleyh sen beni ders meclisind e ders vermekten men’ et ki, bu men’ kıyamet gününde Allah huzurunda benim kendiliğimden ilmi ketm etmediğime dâir le­hime bir özür olsun.”[1]

Guncâr: İşte Buhârî ile Vâlî arasındaki kırgınlığın sebebi bu oldu, dedi.

Hâkim de şöyle dedi: Ben Muhammed ibnu’l-Abbâs ed-Dabbî’den işittim, şöyle diyordu: Ben Ebû Bekr ibn Ebî Umer’den işittim, şöyle diyordu: Ebû Abdillah’ın Buhara şehrinden ayrılmasının sebebi şudur: Abbasî Halîfesi İbn Tâhir’in vâlîsi Hâlid ibn Ahmed, Buhârî’den ko­nağına gelmesini, el-Câmi’u ‘s-Sahîh ile et-Târih’i çocuklarına okutma­sını istedi. Buhârî buna yanaşmadı ve: Benim diğer toplulukl arı bırakıp da ders işittirmeyi husûsî olarak bir topluluğa tahsis etmem, yapamıyacağım bir iştir, dedi. Bundan sonra vâlî Hâlid, Buhara halkından Hureys ibn Ebi’l-Verkaa ve diğerlerinden yardım istedi. Onlar Buhârî’nin mezhebi hakkında konuştular. Vâlî bu dedikodul arı fırsat bilerek, Buhârî’yi şehirden sürgün etti. Buhârî de onlar aleyhine: Yâ Allah, onla­rın beni kasd ettikleri şeyi kendi nefisleri ne, çocuklarına ve ailelerin e ulaştır, diye beddua etti. Müteakiben vâlî Hâlid üzerinden ancak bir aydan az zaman geçmişti ki, Zâhirîler’in, onun aleyhine nida edilip top­lanılması emri geldi. Vâlî aleyhine nida olundu. Onun hâli şöyle idi: Kendisi bir dişi eşek üzerinde idi, palanın üstünde gözlerini şaşkın şaş­kın belertmişti. Sonra işinin sonu zillete ve habs edilmeye vardı. Hureys ibn Ebi’l-Verkaa’ya gelince, o da ailesi hakkında belâya uğradı, ailesinde vasf edilemiye cek şeyler gördü. Fulan kimseye gelince, o da çocukları hususunda belâya çarpıldı. Hulâsa, Allah birer birer muha­liflerinin uğradıkları belâları Buhârî’ye gösterdi.[2]
 
[1] Husûsî olarak Vâli’ye ve çocuklarına ders vermeyi böyle reddetti. Çünkü Peygamber (S)’in şu kavli vardır:

“Kendisine bir ilim sorulup da o ilmi gizleyen ateşten bir gem ile gemlenece ktir.” (Târîhu Bağdâd, l, 33). el-Bakara: 159, 174 âyetleri de müsteneddir.

[2] Hedyu’s-Sâri, s. 494, “Zikru rucûihi ilâ Buhara ve mâ vakaa beynehu ve beyne Emîrihâ ve mâ ittisala bi-zâlike min vefâtihi”; İrşâdu’s-Sâri, l, 38.

Mehmed Sofuoğlu, Sahih-i Buhari ve Tercemesi, Ötüken Yayınları: 82-83.

Explore posts in the same categories: Hâlid İbn Ahmed ez-Zuhlî'nin Fitnesi, İmam Buhari

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s


%d blogcu bunu beğendi: