Zühd ve Takvasının Kaynakları

Hasan-ı Basrî’nin zühdü, Kur’ân-ı Kerîm esaslarına, sünnete ve yetiştiği sahabîler ile ileri gelen tâbiîlerin örnek hayatlarına dayanmaktadır.  

Bu sahadaki başlıca hocaları, şunlardır:

 

 

1) Ali ibn Ebî Tâlib, Emîru’l-Mü’minîn. Yukarıda, onun hakkında bilgi verilirken, Hasen’in, Hazret-i Ali’den hadis işitip işitmemesi meselesi üzerinde durulmuş ve bazı vesîkalara dayanılarak, ondan işitmesinin mümkün ve kuvvetli olduğu kaydedilmişti. İleride İsnattaki Yeri bahsinde de görüleceği gibi, bir rivâyete göre Hasen, mürsel olarak rivâyet ettiği hadislerin tamamını, Hazret-i Ali’den naklettiğini[595] itiraf etmektedir. Bu delillere göre, Ali ibn Ebî Tâlib, Hasen’in zühd dünyasının kurulmasında, birinci mimar olmuş oluyor. 

2) Enes ibn Mâlik ibn en-Nadr el-Ensârî, Ebû Hamza, el-Medenî.  Hazret-i Peygamber’in hizmetçisi idi. Çocukken annesiyle beraber, Hazret-i Peygamber’in huzuruna gelip, annesi: “Ya Rasûlallah, Enesciğime dua eder misiniz!” demiş ve Hazret-i Peyamber de “Allahım, onun malını ve evlâdını çok eyle ve onu cennete idhâl eyle!” diye dua etmiştir[596]. Basra’da, en son vefat eden sahabîdir[597]; 103 yaşında, H. 90 veya 95 tarihlerinde, yahut bu tarihler arasında vefat etmiştir.  

Hadîs rivâyeti yönünden m u k s i r û ndandır. İbn Nedîm’in nakline göre, Hasen, zühdî hakikâtları, Enes’ten[598], o da tabiatıyla Hazret-i Peygamber’den almıştır. Bu konuda, en kuvvetli tariklardan biri, budur! 

3) Huzeyfe ibnu’l-Yemân (el-Yemân Huseyl ibn Câbir), Ebû Abdillah[599]. Peygamber aleyhisselâmın sırdaşı idi. Münafıkların isimlerini bilirdi; fakat söylemezdi. Hazret-i Ömer, bir cenazede onu gözler; şayet o bulunursa, Hazret-i Ömer de cenazeye katılırdı. Huzeyfe’nin fitne ile ilgili bildirdiği hadisleri meşhurdur. H. 36 senesinde, Hazret-i Osmân’dan 40 gün sonra vefat etmiştir. Kaynaklarda kaydedildiğine göre, Kûfe’de oturmuştur. İhyâ’da zikri geçen “Ey Ebû Sa’îd, bu senin dediklerini kimseden duymuyoruz; bunları nereden öğrendiniz.” şeklindeki soruya, Hasen: “Huzeyfetu’l-Yemân’dan” diye cevap vermiştir[600].  

Diğer taraftan Margaret Smith’in konu ile ilgili verdiği bilgi de hayli dikkat çekicidir. Buna göre, Leo Africanus, XV. asırda, kuzey Afrikadaki bazı şehirlerde kendilerine ahlâk filozofları adını veren, halkın da hürmetini kazanmış bazı kişiler görmüş ve imamlarının Hasan-ı Basrî ve sonra da Hâris ibn Esed el-Muhâsibî olduğunu söylediklerine tanık olmuştur[601].  

İşte bu Muhâsibî-Hasen ilm-i bâtın kolunu, Huzeyfe’ye bağlayanlar olmuş[602] ve hatta konu ile ilgili yukarıda kaydedilen Hasen’in beyanı nakledilmişse de Hasen, ancak Huzeyfe’nin vefat tarihinde, yani o sene içinde, Basra’ya gitmişti. Bu tarihte Hasan-ı Basrî, 14-15 yaşlarındaydı. Irak’ta görüştüklerine dair kaynaklarda herhangi bir vesîkaya rastlanmamaktadır.  

Ancak bir ihtimal, Medîne’de görüşmüş olabilirler. Ve bu görüşmenin çok uzun olmadığı söyleyenebilir; çünkü Huzeyfe, Kûfe’de ikamet etmiştir.  

İkinci bir ihtimal de (Hasen’in H. 36 senesinde Basra’ya gittiği tezinden hareket edilerek) Irak’ta görüşmüş olabilecekleridir; ancak bu ilim alış-verişinde, Hasen’in daha yeni erginlik çağına girmiş bir genç olduğunu, daima hatırda tutmalıdır.  

Üçüncü bir görüş ise, Hasen’in ilm-i bâtını, bir vasıtayla Huzeyfe’den almış olabileceğidir ki, bu görüşler içinde en kuvvetli olanıdır. 

4) Safvân ibn Muhriz ibn Ziyâd el-Mâzinî (el-Bâhilî) (ö. 74/693)[603]. İbn Sad, onun, sika, fâzıl ve vera sahibi olduğunu, söylemekte; İbn Hıbbân da âbidlerdendi, gizli bir yere çekilip, orada ağlardı, demektedir. Hatta, Safvân, teheccüde kalktığında, ev sâkinlerinden cinler de onunla beraber kalkarlar ve namaz kılarlarmış. Iclî’nin Basralı olduğunu tasrih ettiği Safvân’ın[604], Hasen üzerinde müessir olduğuu düşünülebilir. 

5) Âmir ibn Abdi Kays el-Basrî[605]. Tâbiûnun ileri gelenlerinden ve meşhur zâhitlerdendi. İbn Sa’d’ın ifadesine göre, evlenmedi; et ve yağ yemedi ve emîrlerin huzuruna çıkmadı[606]. Uzun bir zaman mescitteki meclislerine devam etmedi ve evden dışarı çıkmadı; dolayısıyla sosyal hayatla irtibatını kesmiş oldu. Hasen’in ona şiddetli bağlılığı olduğu için, bir grup arkadaşıyla beraber ziyaretine gitti. Ona “Ey Ebû Abdillah, sen arkadaşlarını terkettin; burada da yalnız başına oturuyorsun.” dedi. O da şu cevabı verdi:  

“Ben sahâbeden öyleleriyle karşılaştım ki, bana ‘Kıyamet günü iman yönünden insanların en hâlis olanı, dünyada, nefsini en fazla hesaba çekendir; en çok ferah içinde olanı, dünyada en fazla hüzünde olanıdır; orada en çok gülenler de dünyada en fazla ağlayanlardır.’ dediler.[607]” Hasen, Âmir’den rivâyette de bulunmuştur.           

Böylece Hasen, Kur’ân-ı Kerîm ve sünnetin teklif ettiği bir zühd hayatını  yaşar ve toplumda bu yönde bir cereyanın doğmasına sebep olurken, o, belâgat ve fesâhatıyla, toplulukları da arkasından sürüklüyordu. 

 

[595] İbn Hacer el-Askalânî, Tehzîbu’t-tehzîb, II,266. 

[596] İbn Hacer el-Askalânî, a.g.e., I,377. 

[597] İbn Abdi’l-berr, el-İstîâb (İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe ile birlikte), I,73; İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe, I,71. 

[598] İbnu’n-Nedîm, el-Fihrist, Kâhira ts., s.33. 

[599] İbn Abdi’l-berr, el-İstîâb (İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe ile birlikte), I,277; İbn Hacer el-Askalânî, el-İsâbe, I,317; İbn Hacer el-Askalânî, Tehzîbu’t-tehzîb, II,219. 

[600] el-Gazâlî, İhyâu ulûmi’d-dîn, I,51. 

[601] Margarit Smith, An Early Mystic of Baghdad, London 1935, s.282. 

[602] Bk. İhsân Abbâs, el-Hasenu’l-Basrî, s.10. 

[603] İbn Hacer el-Askalânî, Tehzîbu’t-tehzîb, IV,430. 

[604] Bk.İbn Hacer el-Askalânî, a.g.e., IV,430. 

[605] İbn Hacer el-Askalânî, a.g.e., V,77. 

[606] İbn Sa’d, et-Tabakât,VII,74-75. 

[607] İhsân Abbâs, el-Hasenu’l-Basrî, s.33-34.

Explore posts in the same categories: Hasan Basri, Zühd ve Takvasının Kaynakları

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s


%d blogcu bunu beğendi: