ATA BİN EBΠREBAH

Tâbiînin büyüklerinden tanınmış bir fıkıh ve hadîs âlimi. 27 (m. 647) târihinde doğup, 114 (m. 732)
senesinde vefât etti. Babasının ismi Eslem veya Sâlim’dir. Annesinin isminin Bereke olduğu söylenir.
Yemen’de, Cened denen bir yerde doğduğu, Mekkeli Cümeh veya Fihr kabilesinin âzâdlısı olduğu rivâyet
edilir. Mekke-i Mükerreme’de doğup, yine orada vefât etti. Zamanında, Mekke-i Mükerreme’nin
müftisi ve en büyük hadîs-i şerîf âlimi idi.

İbn-i Abbâs, İbn-i Ömer, İbn-i Amr, İbn-i Zübeyr, Muâviye,
Üsame bin Zeyd, Câbir bin Abdullah, Zeyd bin Erkâm, Abdullah bin Sâip el-Mahzûmî, Akîl bin Ebî Tâlib,
Ömer bin Ebî Tâlib gibi büyük zâtlardan (r.anhüm ecmâin) hadîs-i şerîf rivâyet etti. Ondan da, oğlu
Ya’kûb, Ebû İshâk Sebîî, Mücâhid, Zührî Eyyüb Sahtiyanî, Ebû Zübeyr, Hakem bin Uteybe, A’meş,
Evzâî ve daha başka âlimler (r.aleyhim) hadîs-i şerîf bildirmişlerdir.
Âlimlerin, onun hakkında buyurdukları: İbn-i Sa’d: “Mekke-i Mükerremeliler fetva almak için Ata bin
Ebî Rebâh ile Mücâhid’e giderlerdi. Fakat, Ata bin Ebî Rebâh’a gidenler daha fazla idi. Fıkıh ilminde
derin, çok hadîs-i şerîf rivâyet eden ve sika (rivâyetlerine güvenilen ve itimad edilen) bir âlimdir.”
Hâlid bin Ebî Nevf: Ata bin Ebî Rebâh anlattı: “Sahâbe-i kirâm’dan (r.anhüm) ikiyüz tanesine yetiştim.
İbn-i Abbâs’ın (r.a.): “Ey Mekkeliler! Aranızda bulunan Ata bin Ebî Rebâh’ın kıymetini iyi biliniz” buyurduğunu
duydum.
Ebû Âsım Sekafî: Ebû Ca’fer’in, “Ata bin Ebî Rebâh’a iyi yapışınız. Ondan çok istifade ediniz” buyurduğunu
nakletti.
İbn-i Cüreyc: “Ata bin Ebî Rebâh, ta’dîl-i erkâna riâyet edip, rükû’ ve secdeleri, aralarında
tumânîneti (namazda biraz hareketsiz kalmayı) gözeterek, çok güzel ve mükemmel namaz kılardı.”
Abdullah bin İbrâhîm bin Ömer bin Keysân, babasından nakletti: “Emeviler zamanında idi. Birisi
“Müslümanlara, ancak Ata bin Ebî Rebâh gibi âlimler fetva verebilir” diyordu.
- 38 -
Abdülazîz bin Refi: Ata bin Ebî Rebâh’a bir mesele soruldu. “Bilmiyorum” dedi. Kendi görüşüne
göre bir şeyler söyleyiversen olmaz mı? dediklerinde, “Böyle bir şey için Allahü teâlâdan haya ederim”
cevâbını verdi.
İbn-i Hibban: O, Tâbiînin büyüklerinden, verâ sahibi (şüphelilerden çok sakınan) fazîlet ve ilim ehli
bir zâttır.”
Seleme bin Küheyl: “Şu üç zâtın, ilmi, Allahü teâlânın rızâsı için, istediğini gördüm. Bunlar Ata,
Mücâhid ve Tâvus’tur (r.aleyhim). Ebû Muâviye Mağribî: “Ata bin Ebî Rebâh’ın alnında secde izleri açıkça
görülüyordu.” dedi.
Ata bin Ebî Rebâh’ın rivâyet ettiği hadîs-i şerîfler.
Zeyd bin Hâlid el-Cühenî rivâyet etti: Resûlullah efendimiz buyurdu: “Allah yolunda savaş için
bir askeri donatan veya o dönünceye kadar çoluk çocuğuna kendisini aratmayacak şekilde yardımcı
olan kimseye, Allah yolunda savaşa gidenin sevabı kadar mükâfat verilir. Fakat savaşa
gidenin sevabından hiç birşey eksilmez. Hacca giden birinin ihtiyaçlarını temin eden veya o dönünceye
kadar, çoluk çocuğuna, kendisini aratmayacak şekilde göz kulak olan kimse, hacca giden
o şahsın sevabı kadar sevab kazanır. Ancak, hacca gidenin sevabından birşey eksilmez. Yine
bir oruçluya iftar ettirene de, onun sevabı kadar sevab verilir.”
Ebûd-Derdâ’dan rivâyet etti: Ben Ebû Bekir’in (r.a.) önünde yürürken, Resûlullah (s.a.v.) beni görüp,
“Ebû Bekir’in önünden mi yürüyorsun. Resûllerden ve Nebîlerden sonra, Ebû Bekir’den daha
üstün bir kimse üzerine güneş doğup, batmamıştır” buyurdu.
Câbir’den (r.a.) rivâyet etti: Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Kim bir kimseye (Bu şahıs kâfir
bile olsa) öldürmeyeceği hususunda te’mînât verip de, sonra onu öldürürse, Cehennem o kimseye
vâcib olur.”
“Sahur yemeğini yiyiniz. Çünkü, sahur yemeğinde bereket vardır.”
İbn-i Zübeyr bize hutbe okurken, Resûlullah’ın (s.a.v.) şöyle buyurduğunu bildirdi: “Benim bu
mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Haram müstesna, diğer bütün mescitlerde kılınan bin
namazdan daha üstündür.”
Abdullah bin Ömer (r.a.): “Resûlullah’a (s.a.v.) “Yâ Resûlallah! İlim kaydedilir mi?” diye sorunca
“Evet” buyurdular. “Onun kaydedilmesi nasıl olur?” diye sordum. “Yazmakla” buyurdular.
Abdullah bin Amr rivâyet etti. Resûlullah (s.a.v.) buyurdu ki:
“Erkeklere benzeyen kadınlar, kadınlara benzeyen erkekler bizden değildir.”
İbn-i Ömer’den rivâyet etti: Habeşli birisi, Peygamber efendimize geldi. Resûlullah’a (s.a.v.) bir şey
soracaktı. Bunun üzerine Peygamber efendimiz “Soracağını sor” buyurdu. O zât “Yâ Resûlallah! Sen,
suretinin ve renginin güzelliği ve Peygamber olmanla bize üstün kılındın. Eğer, ben senin bildirdiğin gibi
îmân eder, senin bildirdiğin gibi ameller yaparsam, seninle beraber Cennette olur muyum?” diye sordular.
Resûlullah (s.a.v.) “Evet” buyurdular. Resûlullah (s.a.v.) yine şöyle buyurdu: “Kim, lâ ilâhe illallah
derse, bu yüksek söz sebebiyle, Allahü teâlânın katında söyleyen için bir vaad vardır. Kim
“sübhânallahi ve bihamdihî” derse, onun için yüzyirmidörtbin iyilik yazılır.”
İbn-i Ömer rivâyet etti: Resûlullah (s.a.v.) buyurdu: “Kıyâmet günü, miskten bir tepecik üzerinde
üç kişi bulunur. Bunlar, insanlar korktuğu zaman korkmazlar. Birisi: Kur’ân-ı kerîmi öğrenip,
sırf Allahü teâlânın rızâsını ve O’nun vereceği mükâfatları düşünerek cemâate imam olur. Diğeri;
her gün beş namaz vakti için beş kerre Allahü teâlânın rızâsı için ezan okuyan, sonuncusu: Bir
köledir ki, köle oluşu, onu, Rabbine ibâdetten alıkoymamıştır.”
“Bir müslümanın diktiği ağacın meyvesinden yenildiği zaman, bu onun için sadaka olur. Yine
ağaçtan çalınan meyva da onun için sadaka olur. Vahşi hayvanların yediği de o kimse hesabına
bir sadaka olur. Kuşların yediği de sadaka olur. O ağacın meyvesinden herkesin yediği; diken
için sadaka olur.”
“Hiçbir kadın uzak bir yere yanında zevci veyahud bir mahremi bulunmadıkça sefere çıkmasın.”
İbn-i Abbâs’dan rivâyet etti. Peygamber efendimize “Kimin kırâati daha güzeldir?” diye sorulunca,
“Okuduğu zaman, Allahü teâlâdan korktuğunu gördüğün kimsenin kırâati” buyurdu.
“Eğer Ademoğlunun, iki vâdi altını olsaydı, yine üçüncüsünü isterdi. Ademoğlunun karnını
topraktan başkası doyuramaz. Allahü teâlâ, tevbe edenlerin tevbesini kabul eder.”
Ata bin Ebî Rebâh hazretleri buyurur ki:
- 39 -
“Kim Allahü teâlânın anıldığı bir mecliste bulunursa, Allahü teâlâ, onun bu meclisini, on kötü meclisine
karşı keffâret yapar. Eğer bir kimse, Allahü teâlânın rızâsı peşinde olursa, bu hareketi bulunduğu
yediyüz kötü meclise keffâret olur.”
Ata bin Ebî Rebâh’a: “Zikr meclisi nedir?” diye sordum. “Namaz nasıl kılınır, oruç nasıl tutulur, nikâh
nasıl yapılır, alışveriş nasıl olur, abdest ve gusül nasıl alınır, helâl ve harâm, gibi meselelerin konuşulduğu
meclistir” cevâbını verdi.
Ata hazretlerine soruldu: Kullara verilen en kıymetli şey nedir?” O da: “Dini bilmektir” cevâbını verdi.
Ata bin Ebî Rebâh: “Ey kardeşimin oğlu! Sizden öncekiler, dünyâya ve âhirete fâidesi olmıyan boş
sözü sevmezler, Kur’ân-ı kerîmi okumak, Allahü teâlânın emir ve yasaklarını Resûlünün sünnet-i
seniyyesini okuyup, öğrenip, bunlardan ve ihtiyaç halinde konuşmaktan başkasını boş söz ve fuzûli iş
kabul ederlerdi” buyurdu.
Halife Abdülmelik, hac için Mekke’ye gitmişti. Ata bin Ebî Rebâh hazretleri de o sırada Mekke-i
Mükerreme’de bulunuyordu. Halifenin geldiğini duyunca, onunla görüşmek istedi. Bu görüşmeyi Esmaî
şöyle anlatır: Halife Abdülmelik, devletin ileri gelenleriyle birlikte oturuyorlardı. O sırada Halifeye, Ata bin
Ebî Rebâh’ın içeri girmek istediğini haber verdiler. Bunu duyan Halife hemen ayağa kalkarak, Ata hazretlerini
karşıladı. Elinden tutup, yanına oturttu. Halini hatırını sorup, gönlünü aldı. Ziyâretinin sebebini
sordu. Bunun üzerine, “Ey mü’minlerin Emîri, şu mukaddes yerde, Harem’de Allah’tan kork, bu hususa
çok ehemmiyet ver” diye tavsiyede bulununca Halife, “Bu tavsiyenizi, yerine getirmek için bütün gücümle
çalışacağım” dedi. Ata hazretleri tekrar şu nasîhati yaptı: “Eshâb-ı kirâmın, evlâdına iyi muamele et. Onları
incitme. Çünkü sen, onların vasıtasıyla bu makama gelebildin. Emrin altında bulunanların durumlarını
da gözet, ihtiyaçlarını gider. Onları unutma. Kapıyı kilitleyip, onları kapı dışında bırakma.” Ata bin Ebî
Rebâh (r.a.) nasîhatini yapıp, bitirdikten sonra, gitmeye hazırlanırken, Halife “Ey Ebû Abdurrahman! Hep
başkasının ihtiyacından söz ettin. Sizin hiç ihtiyacınız yok mu?” diye sorunca, “Ben, dileklerimi, her şeyin
sahibi ve mâliki olan Allahü teâlâ’ya arz eder, O’ndan isterim. Burada size, müslümanların ihtiyaçlarını
dile getirdim” deyince, Abdülmelik: “Zâten seni yükselten de bu hâlindir” dedi.
Ata hazretleri, pek çok kimseye ve devlet adamlarına ders verirdi. Emevî halifelerinden Velim ve
Süleymân bin Abdülmelik ondan ders alan talebeler arasındaydı. Süleymân bin Abdülmelik Ata hazretlerinin
huzuruna gelir, diz çöker hac ziyâretinin usûlünü, edeblerini öğrenip, sonra çocuklarına gider derdi
ki: “İlme çalışınız. Ben, bilgisizliğim yüzünden bir kölenin huzurunda diz çöküyorum. Yine Halife Velim
bin Abdülmelik (86/m. 705-96/m. 715) rivâyete göre kapıcısına; “Kapıda dur ve yoldan geçen ilk şahsı,
huzuruma getir. Onunla konuşalım.” dedi. Kapa bir müddet bekledikten sonra Âta bin Ebî Rebâh’ın
geçmekte olduğunu gördü, fakat tanımıyordu. Ona seslenip, “Emîr-ül-mü’minîn seni çağırıyor. İçeri buyur”
dedi. Ata hazretleri içeri girince; “Ey Velim! Selâmünaleyküm” dedi. Halife selâmı alıp, onunla sohbet
etti. “Cehennem’de Hembeb adında bir vâdi var. Zâlim hükümdarlar orada yanacaktır” buyurmasıyla
Halife Velim, bayılıp yere düştü. Devrin âlimlerinden ve daha sonra halife olan Ömer bin Abdülazîz (r.a.),
“Emir’i öldürdün” deyince, “Ey Ömer! İş ciddidir. Zulüm kötü bir şeydir. Şakaya gelmez” buyurup, onunla
müsâfeha etti. Ömer bin Abdülazîz daha sonra buyurdu: “Elimi öyle kuvvetli sıkmıştı ki, bir sene acısı
elimden çıkmadı.
Ata bin Ebî Rebâh (r.a.) gece namazlarına çok devam ederdi. Gece namazında iki yüz veya daha
fazla âyet-i kerîme okurdu. Kırk sene boyunca mescidde ibâdet etti. Yetmiş defa hac yaptı. Ziyâret edildiği
vakit “Zaman ne kadar da değişmiş, artık bizim gibiler ziyâret edilmeye başlandı” derdi.
1) El-A’lâm, cild-4, sh-235
2) Tehzîb-üt-tehzîb, cild-7, sh-199
3) Hilyet-ül-evliyâ, cild-3, sh-310
4) Vefeyât-ul-a’yân, cild-3, sh-261
5) Tabakât-ı İbn-i Sa’d, cild-2, sh-386
6) Tam İlmihâl Se’âdet-i Ebediyye, sh-344
7) Tabakât-ul-kübrâ, cild-1, sh-39

About these ads
Explore posts in the same categories: Ehli Sünnet Alimleri, Selef Alimleri

3 Yorum “ATA BİN EBΠREBAH”


  1. ulema.wordpress.com’s done it once more. Incredible writing.

  2. zeytin Says:

    cok güzel bunlar cok saygılar atatürke


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s


Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

%d blogcu bunu beğendi: